Goňurdepede arheologik barlaglar 2027-nji ýylyň ýazynda dowam etdiriler
Amul Info ·
Goňurdepede arheologik gazuw-agtaryş işleri 2027-nji ýylyň ýazynda dowam etdiriler. Şu ýylyň sentýabr–oktýabr aýlarynda geçirilen ekspedisiýanyň dowamynda 160-a golaý tapyndy, şol sanda 27 sany keramiki önüm ýüze çykaryldy. Aýratyn ähmiýetli açyşlaryň biri bäş mazardan ybarat toplum boldy. Türkmen…
Türkmenistanyň çägindäki gadymy Marguş ýurdunyň meşhur ýadygärlikleriniň biri bolan Goňurdepedäki arheologik barlaglaryň nobatdaky tapgyry 2027-nji ýylyň ýazynda dowam etdiriler. Bu barada Türkmenistanyň taryhy-medeni ýadygärliklerini goramak, öwrenmek we rejelemek müdirliginiň hem-de «Gadymy Merw» döwlet taryhy-medeni goraghanasynyň rus hünärmenleri bilen bilelikde geçiren ekspedisiýasynyň netijelerinde habar berilýär.
Şu ýylyň sentýabr–oktýabr aýlarynda Goňurdepedäki gazuw-agtaryş işleriniň üçünji we jemleýji tapgyry geçirildi. Oňa Türkmenistanyň degişli edaralarynyň hünärmenleri bilen birlikde Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň N.N. Mikluho-Maklaý adyndaky Etnologiýa we antropologiýa institutynyň hem-de Maddy medeniýetiň taryhy institutynyň alymlary gatnaşdylar.
Nobatdaky meýdan möwsüminde birnäçe gymmatly tapyndy ýüze çykaryldy. Olaryň iň ähmiýetlisi biri-biriniň yzyndan ýerleşen bäş sany mazardan ybarat toplumyň ilkinji gezek tapylmagydyr. Dürli döwürlerde tapgyrlaýyn gurlan bu mazarlarda iki sany uly ýaşly adam we bir çaga jaýlanypdyr. Olaryň arasynda iň köp ýany bilen goýlan mazar esbaplary çaganyň mazaryndan tapyldy.
Taryh ylymlarynyň doktory, ekspedisiýanyň ýolbaşçysy Nadežda Dubowanyň bellemegine görä, bu ýylky barlaglar üstünlikli geçdi. Gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda jemi 160-a golaý tapyndy ýüze çykaryldy. Olaryň 27-si keramiki gap-gaçlardyr. Aýratyn gyzyklanma döreden tapyndylaryň hatarynda bürünçden ýasalan seýrek oba hojalyk guraly, şeýle hem agaç işläp bejermekde ulanylan kesgiç we oýujy gurallar bar.
Meýdan işleri tamamlanandan soňra, Marguş ýurdunyň çäginden tapylan zatlary öwrenmek işleri Mary welaýatynyň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýinde hem-de Aşgabatdaky Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde dowam etdirildi.
Barlaglaryň esasy maksady gadymy Murgap derýasynyň deltasyndan tapylan ähli tapyndylaryň katalogyny düzmekden ybaratdyr. Bu katalogyň ilkinji sanynyň «Margiananyň uly daş önümleri» atly elektron görnüşi 2021-nji ýylda çap edildi. Neşirde Marguş ýadygärlikleriniň Baktriýa-Margiana arheologik medeniýetiniň iň ähmiýetli we giňişleýin öwrenilen toplumlarynyň biridigi bellenilýär.
Katalogyň birinji bölüminiň ilkinji sanynda Baktriýa-Margiana arheologik medeniýetine mahsus bolan üç görnüşli daş önümleri — kiçi sütünler, diskler we hasalar barada maglumatlar jemlenipdir. Olaryň nusgalary Türkmenistanyň we Russiýanyň muzeýlerinde saklanýar. Neşirde gadymy Marguş ýurdy barada hem gysgaça maglumat berilýär. Bu iş «Awestada» Mouru, Behiştun ýazgysynda Marguş, gadymy awtorlaryň eserlerinde bolsa Margiana ady bilen tanalýan ýurduň çäginden tapylan tapyndylara bagyşlanan kitaplar tapgyrynyň başlangyjydyr.
2024-nji we 2026-njy ýyllardaky meýdan möwsümlerinde keramiki önümleri öwrenmäge aýratyn üns berildi. Sebäbi keramika arheologik toplumlaryň häsiýetlerini kesgitlemekde möhüm çeşmeleriň biri bolup durýar. Ýokarda agzalan muzeýlerde saklanýan, arheologik taýdan bitewi ýagdaýda tapylan keramiki önümleriň sany on müňlerçeden geçýär.
Her bir tapyndy ýörite tertip boýunça ýazga geçirilýär, surata düşürilýär we şekili çekilýär. Ekspedisiýanyň geljekki meýilnamalarynda gymmatly tapyndylaryň elektron görnüşindäki 3D nusgalaryny, soňra bolsa olaryň plastik nusgalaryny taýýarlamak hem göz öňünde tutulýar.
Barlaglaryň ýene bir möhüm ugry rejelemek işlerinden ybaratdyr. Aşgabatdaky Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýinde Russiýanyň Döwlet ylmy-barlag rejeleýiş institutynyň (GOSNIIR) suratkeş-rejeleýjisi Galina Weresoskanyň gatnaşmagynda Goňurdepedäki täsin mozaikalary öwrenmek we rejelemek işleri dowam etdirildi. Müňlerçe bölekden ybarat bolan bu mozaikalar hünärmen tarapyndan jikme-jik gözden geçirildi, olaryň aýry-aýry bölekleri berkidildi we tapgyrlaýyn birleşdirildi. Bu işler gymmatly tapyndylaryň häzirki ýagdaýyny durnuklaşdyrmaga hem-de olaryň mundan beýläk zaýalanmagynyň öňüni almaga mümkinçilik berdi.
Türkmen we rus alymlarynyň bilelikdäki işleri gadymy Marguş ýurdunyň bahasyna ýetip bolmajak medeni mirasyny gorap saklamaga, şeýle hem iki ýurduň arasyndaky ylmy we dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmaga ýardam berýär. Goňurdepede arheologik gazuw-agtaryş işleriniň 2027-nji ýylyň ýazynda dowam etdirilmegi meýilleşdirilýär.