«Uly etnografik diktantda» türkmen toýy, ak öý we «galam» sözi bilen bagly sowallar berildi
Amul Info ·
Russiýada geçirilýän «Uly etnografik diktantyň» şu ýylky soraglarynda türkmen halkynyň däp-dessurlary, ak öýüň gurluşy we «galam» sözüniň gelip çykyşy bilen bagly sowallar hem orun aldy. Iwanowo şäheriniň okuwçysy Alekseý Kiýaşko ähli soraglara dogry jogap berip, mümkin bolan 100 utugy toplady.…
Russiýada geçirilýän «Uly etnografik diktant» atly bilim bäsleşiginiň şu ýylky soraglarynyň arasynda türkmen halkynyň däp-dessurlaryna we türki halklaryň medeni mirasyna degişli sowallar hem ýerleşdirildi.
Neşiriň maglumatyna görä, Russiýanyň Iwanowo şäherindäki 26-njy mekdebiň okuwçysy Alekseý Kiýaşko bäsleşige gatnaşyp, mümkin bolan 100 utugyň ählisini toplapdyr. Ol diktantda türkmenleriň we beýleki türki halklaryň däp-dessurlary bilen bagly sowallara hem jogap beripdir.
Soraglaryň birinde Sähraly Merkezi Aziýadan Russiýanyň Stawropol ülkesine göçüp baran türkmenleriň taryhy bilen baglanyşykly haýsy haýwanyň ýatlanylýandygy soralypdyr. Şeýle hem bu haýwanyň käwagt Stawropolda geçirilýän türkmen toý dabaralarynyň kerwenlerinde ulanylýandygy bellenilipdir. Dogry jogap hökmünde düýe görkezilipdir.
Beýleki bir sowal türki çarwa halklarynyň däp bolan ýaşaýyş jaýy bolan ak öýüň içki gurluşyna degişli bolupdyr. Onda öýüň içiniň hormat derejesine görä bölünýändigi, bosagadan näçe daşda ýerleşse, şol ýeriň şonça-da hormatly hasaplanýandygy düşündirilipdir. Gatnaşyjylardan öýüň haýsy böleginiň iň mukaddes we hormatly ýer hasaplanyp, öý eýesine hem-de sarpaly myhmanlara niýetlenendigini kesgitlemek soralypdyr. Alekseý Kiýaşko bu sowala Türkmenistanyň doglan kakasynyň kömegi bilen jogap berendigini aýdýar. Sebäbi kakasy ak öýde birnäçe gezek bolup görüpdir.
Diktantda dürli halklaryň milli tagamlary we iýmit medeniýeti barada hem sowallar ýerleşdirilipdir. Mysal üçin, käbir halklaryň çaýa süýt, duz, ýag we hoşboý ysly ýakymlyklary goşup içýändigi barada maglumat berlipdir. Şeýle hem galmyklaryň we tuwalylaryň medeniýetinde süýt hem-de süýt önümleriniň «ak iýmit» diýlip atlandyrylýandygy, myhmanlara hödürlenýändigi we däp-dessurlarda ulanylýandygy bellenilipdir. Gatnaşyjylardan ak iýmitiň nähili aýratynlyga eýe hasaplanýandygy soralyp, onuň arassalaýjy güýjüne ynanylýandygy dogry jogap hökmünde görkezilipdir.
Soraglaryň ýene biri türki gelip çykyşly sözi tapmak bilen baglanyşykly bolupdyr. Gatnaşyjylara «krowat», «kompot» we «galam» sözleri hödürlenipdir. Dogry jogap «galam» bolup, onuň türki dilleriň «gara» — gara we «daş» — daş diýen sözlerinden gelip çykýandygy düşündirilipdir.
Mundan başga-da, Günorta Uralyň tokaýlarynda başgyrtlaryň ýabany bal arylarynyň balyny ýygnamak däbi barada sowal berlipdir. Agaçlaryň köweginden bal ýygnamak, soňra bolsa arylar üçin agaçlaryň içinde emeli köwekleri taýýarlamak bilen bagly bu gadymy kär «bortçylyk» diýlip atlandyrylýar.
Bäsleşigiň edebiýata degişli bölüminde bolsa kawkaz halklarynyň arasynda ýaýran Aşyk-Kerip we Magul-Megeri baradaky rowaýat esasynda eser döreden rus ýazyjysyny kesgitlemek soralypdyr. Bu eseriň awtorynyň Mihail Lermontowdygy dogry jogap bolupdyr.
Alekseý Kiýaşko «Uly etnografik diktanta» gatnaşmagyň özünde ýakymly täsir galdyrandygyny we ähli sowallara dogry jogap berip, 100 utuk toplandygyny belleýär. Onuň aýtmagyna görä, bäsleşik dürli halklaryň, şol sanda türki halklaryň taryhy, medeniýeti we däp-dessurlary barada täze maglumatlary öwrenmäge mümkinçilik beripdir.