Olimlar qaysi qon tahlillarini och qoringa topshirish kerakligini aniqladilar
Amul Info ·
JAMA Internal Medicine jurnalida chop etilgan tadqiqotda 101 mingdan ortiq bemorning laboratoriya natijalari tahlil qilindi. Olimlar ovqatlanish, ayniqsa, qondagi glyukoza, triglitseridlar, lipaza va GGT ko‘rsatkichlariga ta’sir qilishi mumkinligini aniqladilar. Uzoq vaqt och qolish bilirubin va D…
Qon tahlillarini topshirishdan oldin och qolish ko‘p yillardan buyon tibbiyot amaliyotida keng tarqalgan talablardan biri hisoblanadi. Biroq yangi ilmiy tadqiqot natijalari barcha qon tahlillari uchun ovqatdan voz kechish shart emasligini ko‘rsatmoqda. Olimlarning ta’kidlashicha, och qoringa qon topshirish, asosan, to‘rt turdagi tahlil natijalariga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
JAMA Internal Medicine ilmiy jurnalida chop etilgan tadqiqotda Janubiy Koreyadagi shifoxonalardan birida o‘tkazilgan laboratoriya tekshiruvlariga oid keng qamrovli ma’lumotlar tahlil qilindi. Olimlar 18 yoshdan 106 yoshgacha bo‘lgan 101 148 nafar bemorning qariyb 10 millionta laboratoriya natijasini o‘rgandilar. Ishtirokchilar oxirgi marta ovqatlanganidan beri o‘tgan vaqtga qarab uch guruhga ajratildi: sakkiz soatdan kam, 8–12 soat va 12 soatdan ortiq vaqt davomida och bo‘lganlar.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, o‘rganilgan 121 ta ko‘rsatkichdan faqat to‘rttasiga ovqatlanish yoki och qolish sezilarli darajada ta’sir qilgan. Bular qondagi glyukoza, triglitseridlar, lipaza fermenti va gamma-glutamiltransferaza (GGT) ko‘rsatkichlaridir.
Glyukoza qondagi shakar miqdorini aniqlashga yordam beradi. Triglitseridlar organizmda energiya zaxirasi sifatida saqlanadigan yog‘larning bir turidir. Lipaza — oshqozonosti bezi tomonidan ishlab chiqariladigan va yog‘larning hazm bo‘lishida ishtirok etadigan ferment. GGT esa, asosan, jigar va o‘t yo‘llarining holatini baholashda qo‘llaniladigan ferment ko‘rsatkichidir.
Olimlar 12 soatdan ortiq och qolish umumiy bilirubin hamda D vitaminining asosiy metaboliti bo‘lgan 25-gidroksivitamin D ko‘rsatkichlarini ham o‘zgartirishi mumkinligini aniqladilar. Shu sababli uzoq vaqt ovqat iste’mol qilmaslik ushbu tahlillar natijalariga ham ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Boshqa tahlillarning aksariyatida esa och qolish muddatini 12 soatdan ham ko‘proqqa uzaytirish natijalarni sezilarli darajada o‘zgartirmagan.
Shuningdek, tadqiqotda butun qondagi glyukoza, tuxumdon kasalliklarini, jumladan, tuxumdon saratonini aniqlashda qo‘llaniladigan CA-125 ko‘rsatkichi hamda qonning kislota-ishqor muvozanati bilan bog‘liq umumiy karbonat angidrid miqdorida ham farqlar aniqlangan. Past zichlikdagi lipoproteinlar (LDL) darajasida ham o‘zgarishlar kuzatilgan. Biroq bu ko‘rsatkich boshqa ma’lumotlar asosida hisoblab chiqilgani sababli, uning natijalariga bir nechta omil ta’sir qilishi mumkin.
Tadqiqot mualliflari ayrim cheklovlar mavjudligini ham ta’kidlaydilar. Xususan, ma’lumotlar Janubiy Koreyadagi bitta shifoxonadan olingan va ishtirokchilarning aksariyatini yoshi katta odamlar tashkil etgan. Shu bois natijalarni butun aholiga bir xil darajada tatbiq etish uchun qo‘shimcha tadqiqotlar talab qilinishi mumkin.
Qon tahlilini topshirishdan oldin doimo och qolish kerakmi?
Tadqiqot natijalari ko‘plab qon tahlillari uchun och qolish majburiy emasligini ko‘rsatsa-da, bu talabni o‘z bilganicha e’tiborsiz qoldirish mumkin emas. Ayrim tahlillar uchun shifokor och qoringa kelishni tavsiya qilishi mumkin, ba’zi hollarda esa bir vaqtning o‘zida bir nechta tahlil o‘tkazilganda ovqat iste’mol qilmaslik talab etiladi.
Shuning uchun qon topshirishdan oldin shifokor yoki laboratoriya tomonidan berilgan ko‘rsatmalarga amal qilish muhimdir. Ayniqsa, qandli diabet bilan yashovchi insonlar uzoq vaqt och qolishdan oldin shifokor bilan maslahatlashishlari kerak. Tahlilga to‘g‘ri tayyorgarlik ko‘rish natijalarning aniq bo‘lishiga va sog‘liq holatini to‘g‘ri baholashga yordam beradi.